PDF sözlüğü: terimler ve biçimler

PDF (Portable Document Format, Taşınabilir Belge Biçimi), bir sayfadaki her karakterin, çizginin ve görüntünün tam konumunu sabitleyen bir dosya biçimidir; böylece bir belge ister telefonda, ister dizüstü bilgisayarda, ister bir matbaanın RIP'inde açılsın aynı görünür. Adobe bunu 1993'te yarattı ve 2008'de spesifikasyonu ISO'ya devretti; orada açık standart ISO 32000 hâline geldi. Bu açıklık sayesinde pek çok bağımsız araç, kimseden izin istemeden PDF okuyup yazabiliyor.

PDF/A, uzun süreli arşivleme için oluşturulmuş ISO 19005 profilidir. Amaç basittir: elli yıl sonra açılan bir belge, eksik yazı tipleri olmadan ve ortadan kaybolmuş olabilecek dış kaynaklara bağlı kalmadan, bugün göründüğü gibi görünmelidir. Bunu garanti altına almak için standart, zamanla bozulabilecek her şeyi yasaklar.

PDF/UA (ISO 14289; burada UA, Universal Accessibility, yani evrensel erişilebilirlik anlamına gelir), bir PDF'yi yardımcı teknolojiye bağımlı kişiler için kullanılabilir kılan standarttır. Bir ekran okuyucu, sayfadaki mürekkebi anlamlandıramaz; altında mantıksal bir yapıya ihtiyaç duyar. PDF/UA, bu yapının nasıl kurulması gerektiğini tam olarak tanımlar.

PDF/X (ISO 15930), profesyonel baskı ve grafik sanatlar için oluşturulmuş profil ailesidir. Bir dosya ticari bir baskıya gittiğinde belirsizlik pahalıdır: eksik bir yazı tipi, CMYK beklenen yerde bir RGB görüntü ya da tanımsız bir kesim kutusu, tüm bir baskı tirajını mahvedebilir. PDF/X, baskı açısından kritik her ayrıntıyı açık olmaya zorlayarak bu belirsizliği ortadan kaldırır.

OCR (Optical Character Recognition, Optik Karakter Tanıma), metnin resmini gerçek ve seçilebilir karakterlere dönüştürür. Taranmış bir sayfa ya da bir belgenin fotoğrafı, bir bilgisayar için yalnızca bir piksel ızgarasıdır: içinde metin yoktur, sözcüklere benzeyen bir görüntü vardır yalnızca. OCR, harflerin biçimlerini analiz eder ve altta yatan karakter dizisini yeniden oluşturur.

AcroForm, PDF'nin yerleşik kendi form teknolojisidir; 1990'ların sonundan beri biçimin bir parçası olan etkileşimli form türüdür. Bir vergi beyannamesinde ya da başvuru formunda gördüğünüz doldurulabilir alanlar (metin kutuları, onay kutuları, radyo düğmeleri, açılır listeler ve imza alanları) doğrudan PDF'nin nesne yapısında tanımlanan AcroForm nesneleridir.

XFA (XML Forms Architecture, XML Form Mimarisi), Adobe'nin alternatif form teknolojisidir; burada form, yerel PDF nesneleriyle değil, PDF sarmalayıcısının içine gömülü bir XML yüküyle tanımlanır. Karmaşık, dinamik formlar için tasarlanmıştı: satır ekledikçe büyüyen düzenler, önceki yanıtlara göre beliren ya da kaybolan alanlar ve arka uç veri şemalarına sıkı bağlanma.

Meta veri, verinizle ilgili veridir; bir PDF'nin görünür sayfa içeriğinin ötesinde taşıdığı bilgidir. İki ana depo vardır: eski Belge Bilgi Sözlüğü (başlık, yazar, konu, anahtar sözcükler, onu oluşturan yazılım ve oluşturma ile değişiklik tarihleri) ve aynı alanları artı daha zengin, genişletilebilir özellikleri tutan XML tabanlı bir blok olan XMP.

Sıkıştırma, PDF dosya boyutlarını yönetilebilir tutan şeydir ve tek bir belge genellikle birkaç yöntemi karıştırır, çünkü birkaç tür içeriği karıştırır. Metin ve vektör çizim talimatları, Flate (ZIP'in arkasındaki aynı Deflate algoritması) ile kayıpsız sıkıştırılır; böylece her karakter girdiği gibi geri gelir.

Gömülü yazı tipleri, onu açan bilgisayardan ödünç alınmak yerine PDF'nin kendi içinde paketlenen yazı karakterleridir. PDF'yi gerçekten taşınabilir kılan özellik budur: yazı tipi belgeyle birlikte yolculuk ederse, metin her yerde aynı görünür; o yazı tipi hiç yüklenmemiş bir makinede bile.

Metin katmanı, bir PDF'nin gerçek, makine tarafından okunabilir karakterleri tutan kısmıdır; imleçle seçebileceğiniz, kopyalayabileceğiniz, arayabileceğiniz ve sesli okutabileceğiniz içeriktir. Bir kelime işlemciden ya da sayfa düzeni uygulamasından oluşturulan bir PDF, her karakteri bir konuma ve bir yazı tipine eşlenmiş olarak bu katmana doğrudan sahiptir.

Filigran, durumu ya da sahipliği işaretlemek için bir PDF'nin sayfalarının üzerine yerleştirilen metin ya da görüntüdür; sayfa boyunca çapraz duran soluk bir "TASLAK" ya da "GİZLİ", bir şirket logosu ya da bir telif hakkı satırı. Altta yatan içeriği gizlemeden niyeti belirtir; genellikle yarı saydam olarak ya da ana metnin arkasında durarak.

Adobe tarafından Fast Web View olarak pazarlanan doğrusallaştırma, bir PDF'nin iç bayt sırasını yeniden düzenleyip tüm dosya ulaşmadan görüntülenebilmesini sağlayan bir yöntemdir. Normal bir PDF'de her nesneyi dizinleyen çapraz başvuru tablosu en sonda durur; dolayısıyla bir görüntüleyicinin, neyin nerede olduğunu bilmek için teknik olarak dosyanın tamamına ihtiyacı vardır.

AES (Advanced Encryption Standard, Gelişmiş Şifreleme Standardı), parola korumalı bir PDF'yi güvenceye alan blok şifredir. Bir belgeyi kilitlediğinizde, sayfa içerik akışları ve dizeleri AES ile şifrelenir ve okunabilir baytlara geri dönmenin tek yolu doğru parolayı sağlayıp doğru anahtarı türetmektir. Bunsuz, diskteki dosya yalnızca şifreli metindir.

Elektronik imza, en geniş hukuki anlamda, imzalayanın onaylama niyetini gösteren ve bir belgeye eklenen herhangi bir veridir; yazılı bir addan ya da çizilmiş bir karalamadan, kriptografik olarak desteklenen bir mühüre kadar uzanır. AB'nin eIDAS düzenlemesi bunları kademelere ayırır ve bu ayrım, bir imzanın sonradan geçerliliğini koruması gerektiğinde önem kazanır.

Dijital imza, bir PDF'yi kimin imzaladığını ve o günden bu yana kimsenin onu değiştirmediğini kanıtlayan kriptografik mekanizmadır. En güçlü elektronik imzaların dayandığı teknik motordur ve herhangi bir kalem darbesi resminden değil, açık anahtarlı kriptografiden oluşur.

Vektör grafikleri bir görüntüyü, sabit bir renkli nokta ızgarası yerine matematik olarak (noktalar, çizgiler, eğriler ve dolgular) tanımlar. Bir daire, bir merkez, bir yarıçap ve bir renk olarak saklanır; böylece bilgisayar onu istenen herhangi bir boyutta yeniden çizer. Sonuç, vektör sanatının belirleyici özelliğidir: keskinlikten hiçbir şey yitirmeden herhangi bir boyuta ölçeklenir.

Bir raster görüntü, her biri bir renk değeri tutan dikdörtgen bir piksel ızgarasıdır; her fotoğrafın ve taramanın arkasındaki modeldir. Bir vektörün aksine, bir raster sabit bir doğal çözünürlüğe sahiptir: tam olarak şu kadar nokta enine ve boyuna saklar ve tüm ayrıntısı o ızgaraya işlenmiştir.

JPG (onu tanımlayan Joint Photographic Experts Group'tan dolayı JPEG olarak da yazılır), fotoğraflar için oluşturulmuş kayıplı raster biçimidir. Görüntüyü frekans bileşenlerine dönüştürerek ve insan gözünün en az kaçırmaya yatkın olduğu ince ayrıntıyı atarak çalışır; tam renkli bir fotoğrafı küçük bir dosyaya bu şekilde sıkıştırır.

PNG (Portable Network Graphics), keskin kenarlı ve düz renkli grafikler için kayıpsız raster biçimidir; ekran görüntüleri, logolar, simgeler, diyagramlar ve metin içeren her şey. Kayıpsız, görüntüyü tam olarak sakladığı anlamına gelir: istediğiniz kadar yeniden kaydedin, tek bir piksel bile değişmez; bu, JPEG'in kuşaktan kuşağa bozulmasının tam tersidir.

WebP, hem JPEG'in hem de PNG'nin yerini tek bir kapsayıcıyla almayı amaçlayan, Google'dan gelen bir görüntü biçimidir. Hilesi iki modu desteklemesidir: JPEG gibi fotoğraflar için kayıplı sıkıştırma ve PNG gibi grafikler için kayıpsız sıkıştırma; bunu yaparken çoğu zaman karşılaştırılabilir kalitede her ikisinden de daha küçük dosyalar üretir.

TIFF (Tagged Image File Format), arşivleme, tarama ve profesyonel görüntülemede kullanılan ağır siklet raster biçimidir. Adı yapısından gelir: görüntüyü tanımlayan esnek bir etiket kümesi; bu da tek bir TIFF'in sıkıştırılmamış ya da kayıpsız sıkıştırılmış veriyi, yüksek bit derinliklerini, gömülü renk profillerini ve epeyce teknik meta veriyi tutmasını sağlar.

SVG (Scalable Vector Graphics, Ölçeklenebilir Vektör Grafikleri), açık, XML tabanlı bir vektör biçimidir; şekilleri, yolları, renkleri ve metni tanımlayan, okunabilir metin olarak yazılmış bir görüntü. Vektör olduğu için kusursuz keskin kenarlarla herhangi bir boyuta ölçeklenir ve XML olduğu için CSS ile biçimlendirilebilir, animasyon yapılabilir, hatta düz bir metin düzenleyicide aranıp düzenlenebilir.

DPI (dots per inch, inç başına nokta), çözünürlüğü ölçer; bir görüntünün ya da baskının her inçine ne kadar ayrıntı noktasının sığdırıldığını. Sayı ne kadar yüksekse, ayrıntı o kadar ince ve dosya o kadar büyüktür. Bir taramanın ya da bir dışa aktarmanın keskin mi yoksa hayal kırıklığı yaratacak kadar mı görüneceğini en sık belirleyen tek ayardır.